Samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej mogą prowadzić odpłatną działalność leczniczą, a także zarabiać na innych usługach jak np. wynajem miejsca pod automaty vendingowe, czy sprzedaż posiłków. Sposób działalności SPZOZ-u spełnia przesłanki zawarte w definicji przedsiębiorcy i definicji działalności gospodarczej, gdyż usługi lecznicze wykonywane są w sposób zorganizowany — przygotowany i zaplanowany, przy użyciu składników majątkowych i niemajątkowych, a prowadzona działalność posiada charakter ciągły. Czy w związku z tym posiadają status przedsiębiorcy? Czy sprzedając żywność w jednorazowych opakowaniach powinni więc naliczać opłaty z tego tytułu?
Choć świadczenia komercyjne, prowadzą do powstania po stronie SPZOZ zysku, a status przedsiębiorcy zależy od wykonywania we własnym imieniu działalności gospodarczej lub zawodowej, to SPZOZ takiego statusu nie posiada. Ustawodawca w ustawie o działalności leczniczej przesądził, iż podmiotami leczniczymi są min.:
1) przedsiębiorcy w rozumieniu ustawy z Prawo przedsiębiorców we wszelkich formach przewidzianych dla wykonywania działalności gospodarczej, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej,
2) samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej.
Art. 55. ust. 1 ustawy o działalności leczniczej
Samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej może uzyskiwać środki finansowe:
1) z odpłatnej działalności leczniczej, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej;
2) z wydzielonej działalności innej niż wymieniona w pkt 1, jeżeli statut przewiduje prowadzenie takiej działalności
Z orzecznictwa sądowego wynika, że brak jest argumentów za uznaniem samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej za przedsiębiorców. “To, że samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej działają w strukturze przedsiębiorstwa podmiotu leczniczego (art. 23 ust. 1 pkt 3 lub art. 218 ust. 2 ustawy z 2011 r. o działalności leczniczej) nie oznacza, że są przedsiębiorcami w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności, skoro “ustrojowe” przepisy ustawy o działalności leczniczej (art. 2 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 4 ust. 1 pkt 2) wyraźnie określają (definiują) te podmioty lecznicze (SPZOZ-y) jako niebędące przedsiębiorcami. To, że samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej mogą prowadzić działalność leczniczą polegającą także na typowo “gospodarczym” świadczeniu odpłatnych prywatnych usług leczniczych, poza lub obok świadczeń finansowanym ze środków publicznych Narodowego Funduszu Zdrowia, a w konsekwencji “jurysdykcyjne” przyznanie im podmiotowości prawnej w sferze cywilnego obrotu gospodarczego, nie oznaczają, że w aktualnym stanie prawnym SPZOZ-y są przedsiębiorcami w rozumieniu ustawy z 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, ponieważ taki status prawny wykluczają (negatywnie) przepisy “ustrojowej” ustawy o działalności leczniczej. Podobne wnioski wynikają ze szczegółowo przytoczonych przez Sąd Apelacyjny przepisów rejestrowych, wedle których nawet gdy samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej podejmują działalność gospodarczą, to nie podlegają wpisowi do rejestru przedsiębiorców, ale pozostają w rejestrze stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej.” To również fakt, że SPZOZ-y wpisywane są do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji i publicznych ZOZ, a nie do rejestru przedsiębiorców wyklucza możliwość przypisania SPZOZ-om statusu przedsiębiorcy. Choć wpis ma znaczenie formalne, a SPZOZ samodzielnie pokrywa koszty działalności z wynagrodzenia za udzielanie świadczeń zdrowotnych to jednak nie ma statusu przedsiębiorcy. Działalność SPZOZ nakierowana jest wprawdzie na osiągniecie
zysku, tj. doprowadzenia do uzyskania nadwyżki przychodów nad kosztami, ale wobec tego, ze nie mają statusu przedsiębiorcy “korzystają ze zwolnień podatkowych, preferencyjnych warunków w korzystaniu z mienia publicznego, czy tez dodatkowych źródeł finansowania swojej działalności, zarezerwowanych wyłącznie dla jednostek, które nie są przedsiębiorcami.”
"Z perspektywy powstania przychodu po stronie SPZOZ- u zupełnie irrelewantnym jest, czy koszty udzielenia świadczenia zostały pokryte ze środków publicznych, czy prywatnych. Ekwiwalentem jego wykonania będzie zawsze określona suma pieniężna, która jest płacona przez oddział wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia, albo osobiście przez pacjenta lub inny podmiot (np. pracodawcę, ubezpieczyciela prywatnego). Dlatego tez, udzielonemu świadczeniu zdrowotnemu towarzyszy zapłata, będąca zarobkiem, do osiągniecia którego placówka medyczna wprost zmierza." (Sieradzka, Zdyb, LEX).
Za przedsiębiorcę rozumie się przedsiębiorcę, który np. wytwarza produkty i wprowadza je do obrotu. Dlatego status SPZOZów ma znaczenie w sytuacji, gdy podmiot wytwarza np. żywność i sprzedaje ją. Oferowanie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych będące opakowaniami na napoje lub żywność pakowane przez tego przedsiębiorcę w te produkty, prowadzi do obowiązku pobrania opłaty od użytkownika końcowego nabywającego te produkty lub napoje lub żywność w tych produktach. Na gruncie ustawy nakładającej te obowiązki, przez pojęcie przedsiębiorcy rozumie się właśnie przedsiębiorcę w rozumieniu ustawy Prawo przedsiębiorców. Jest to więc osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonująca działalność gospodarczą. Do tej tej grupy nie zaliczają się SPZOZy. Dlatego też, gdy SPZOZ sprzedaje żywność w jednorazowych opakowaniach nie musi pobierać od kupujących opłaty, co jest zapewne luką w przepsiach.
Patronat merytoryczny: KMITA Kancelaria
Źródła:
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 lipca 2014 r. III UK 192/13
glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 22 lipca 2014 r. sygn. akt III UK 192/13, mgr Grzegorz Glanowski
ustawa o działalności leczniczej
Komentarz do art. 44 ustawy o działalności leczniczej. LEX 116511.
ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej
ustawa prawo przedsiębiorców
