Zgodnie z art. 20a ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta pacjent ma prawo do leczenia bólu, zaś podmiot leczniczy jest obowiązany podejmować działania polegające na określeniu stopnia natężenia bólu, leczeniu bólu oraz monitorowaniu skuteczności tego leczenia.
Obowiązujące Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 lutego 2023r w sprawie standardu organizacyjnego leczenia bólu w warunkach ambulatoryjnych wyróżnia dwa rodzaje bólu: ból stanowiący istotny problem kliniczny i ból przewlekły, czyli taki, który trwa dłużej niż 3 miesiące.
Natężenie bólu może być oceniany wg 4 skal:
1) numerycznej– 11-punktowa skala od 0 do 10 punktów,
2) obrazkowej – skala przedstawiająca kilka wyrazów twarzy, za pomocą których ocenia się stopień nasilenia bólu,
3) słownej- składającej się z kolejno ustawionych określeń stopnia nasilenia bólu: brak bólu, łagodny ból, umiarkowany ból, silny ból, bardzo silny ból lub
4) wzrokowo – analogowej – skala w postaci linijki o długości 10 cm.
Oceny bólu dokonuje się na podstawie:
1) badania podmiotowego, obejmującego w szczególności pozyskanie informacji o:
– przyczynie bólu i jego umiejscowieniu,
– natężeniu bólu,
– charakterze bólu i okolicznościach związanych z jego występowaniem,
– dotychczasowym leczeniu,
– wpływie bólu na jakość życia pacjenta,
– zdarzeniach i okolicznościach, które mogą być związane z bólem lub innymi zgłaszanymi przez pacjenta dolegliwościami,
2) badania przedmiotowego,
3) badań pomocniczych obejmujących ocenę zaburzeń czucia, badań obrazowych, badań laboratoryjnych,
4) skali oceny bólu (najlepiej numerycznej), a przypadku dziecka należy użyć skali dostosowanej do wieku i stanu intelektualnego pacjenta.
Leczenie bólu należy z użyciem tej samej skali oceny bólu, która była wybrana podczas oceny. Dokumentowanie oceny, leczenia i monitorowania bólu następuje poprzez wypełnienie kart oceny natężenia bólu (wizyta pierwsza lub wizyta kolejna), które powinny stanowić załącznik do procedury wewnętrznej obowiązującej w AOS dotyczącej oceny bólu u pacjentów ambulatoryjnych. Zgodnie z przepisami dokumentacja powinna być prowadzona elektronicznie, lecz ankieta przyjęta rozporządzeniem jest pisemna, więc tym przypadku ze względu na warunki techniczno- organizacyjne dopuszczalne jest prowadzenie karty w wersji papierowej. Może być ona jednak zeskanowana i dołączona do dokumentacji elektronicznej, lub wypełniania elektronicznie w ramach nowych funkcjonalności systemów do prowadzenia dokumentacji elektronicznej. Warto też pamiętać o tym, że wypełnienie karty wydłuża czas wizyty.
Brak dolegliwości bólowych powinien zostać odnotowany w dokumentacji medycznej.
W przypadkach tego wymagających powinno rozpocząć się leczenie bólu. Postępowanie terapeutyczne ma na celu uśmierzanie i leczenie bólu.
W przypadku wyczerpania możliwości diagnostycznych lub leczniczych dotyczących pacjenta z bólem, trudności w postawieniu właściwego rozpoznania zespołu bólowego, lub niewielkiej skuteczności dotychczasowego leczenia i utrzymywania się natężenia bólu leczenie bólu powinno rozpocząć się w poradni leczenia bólu.
Rozporządzenie w sprawie standardu organizacyjnego leczenia bólu w warunkach ambulatoryjnych ma także zastosowanie do podmiotów nie mających zawartej umowy z NFZ- formuła finansowania świadczeń nie ma znaczenia. Znaczenie dla wdrożenia procedur ma tylko udzielanie świadczeń w opiece ambulatoryjnej.
Rzecznik Praw Pacjenta zwrócił jeszcze uwagę na fakt, że niezwykle ważne jest także:
- Zapewnienie możliwości kształcenia podyplomowego dla pracowników Zespołów Ratownictwa Medycznego z zakresu postępowania przeciwbólowego;
- Możliwość zastosowania metoksyfluranu w analgezji przedszpitalnej w ramach farmakoterapii ZRM (powyższe stosowane jest w opiece przedszpitalnej poza granicami Polski).
- Możliwość opublikowania przez Ministerstwo Zdrowia dobrych praktyk leczenia bólu u osób dorosłych w podstawowych Zespołach Ratownictwa Medycznego – w formie kieszonkowej lub elektronicznej, dostępnej na tabletach Zespołów Ratownictwa Medycznego.
