Problematyka przestępstwa stalkingu często pojawiają się we wnioskach wpływających do RPO. Ochrona przed tym nabiera znaczenia ze względu na narastający problem nękania zbiorowego, zwłaszcza w przestrzeni cyfrowej.
“Stalking zbiorowy (albo grupowy) można zdefiniować jako uporczywe nękanie realizowane przez co najmniej trzy osoby działające w sposób skoordynowany, ale bez wyraźnego lidera. Sprawcy mogą działać w porozumieniu, ale także niezależnie od siebie, mając świadomość, że inne osoby także podejmują działania ingerujące w prywatność innej osoby, wzbudzają poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia. W takiej sytuacji nie jest możliwe przyjęcie sprawstwa koincydentalnego, ponieważ analizując osobno zachowania poszczególnych osób, żadne z nich nie może zostać uznane za “uporczywe” nękanie (art. 190a § 1 k.w.), a w zależności od treści wiadomości, czy zachowań można jedynie rozważać zniesławienie (art. 212 k.k.), znieważenie (art. 216 k.k.), groźby karalne (art. 190 § 1 k.k.), czy art. 107 k.w.”
Klasyczny stalking to niechciane, natrętne i powtarzające się zachowania podejmowane przez sprawcę względem innej osoby. Mogą one przybierać formy śledzenia, wielu telefonów w ciągu dnia, wysyłania wielu wiadomości, rozpowszechniania wiadomości w Internecie. Czasami jednak eskalują do kontaktu w świecie rzeczywistym, wychodząc ze sfery cyfrowej albo do przemocy fizycznej, zwłaszcza jeśli trwają przez dłuższy czas.
W przypadku stalkingu grupowego (zbiorowego) znamienia uporczywości nękania należy upatrywać nie w czasie trwania tego zachowania, ale intensywności (tj. szerokiej grupie osób zaangażowanych w nękanie) w stosunkowo krótkim okresie np. tygodnia czy miesiąca. Niekiedy stalking grupowy (zbiorowy) może przybierać formy publicznego linczu osoby w mediach społecznościowych/świecie cyfrowym w postaci obraźliwych komentarzy, wiadomości prywatnych, czy udostępniania postów, by zalać daną osobę powiadomieniami, wzbudzając niepokój, poczucie zagrożenia, osaczenia, czy poniżenia (cyber harassment, crowdstalking). Inną formą jest celowe wysyłanie w krótkim czasie ogromnej liczby wiadomości e-mail do jednej osoby, by uniemożliwić np. wykonywanie obowiązków zawodowych, czy stworzyć poczucie osaczenia (email bombing, mail flooding).
Stalking grupowy zwykle ma miejsce w Internecie, sprawcy są w większości anonimowi dla osoby doświadczającej tej formy przemocy – korzystają z fikcyjnych danych osobowych, adresów mailowych, czy kont na portalach społecznościowych założonych na nieistniejące osoby. Pokrzywdzonemu trudno zidentyfikować sprawców, zaś z uwagi na fakt, że część zachowań może realizować znamiona przestępstw prywatnoskargowych albo wykroczeń, organy ścigania mogą niekoniecznie w pełni zaangażować się w prowadzenie postępowania karnego, np. odmawiając objęciem ściganiem z urzędu czynu prywatnoskargowego albo nie podejmując aktywnych działań, by ustalić tożsamość sprawcy wykroczenia z art. 107 k.w.
Na szczególne ryzyko narażone są dzieci i młodzież, które stają się ofiarami nękania zbiorowego w Internecie – np. poprzez masowe obraźliwe komentarze, rozpowszechnianie kompromitujących treści czy organizowanie kampanii nienawiści w mediach społecznościowych. Dla małoletnich tego rodzaju ataki niosą szczególnie poważne konsekwencje psychiczne, w tym zaburzenia lękowe, depresję czy próby samobójcze.
Przeczytaj także: NIK: Psychiatria dziecięca do poprawki
Źródło: RPO
