Dawstwo zarodka możliwe jest w niektórych sytuacjach. Umowy podpisane przed listopadem 2015 roku mogą zawierać zapisy niezgodne z nowym regulacjami.
Zmiany w ustawie o leczeniu niepłodności co do dawstwa zarodka obowiązują od 1 listopada 2015 r. Zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami „Komórki rozrodcze pobrane od dawcy w celu dawstwa partnerskiego mogą być przekazane i zastosowane w procedurze medycznie wspomaganej prokreacji w celu dawstwa innego niż partnerskie, jeżeli dawca, w formie pisemnej, wyraził zgodę na takie ich zastosowanie.” Kluczowe jest wyrażenie zgody na takie przekazanie. Aktualnie „Dawca komórek rozrodczych, które nie zostały zastosowane w procedurze medycznie wspomaganej prokreacji, może w każdym czasie żądać ich zniszczenia lub przekazać je na cele badawcze.”
Przeniesienie do organizmu biorczyni zarodków powstałych z komórek rozrodczych pobranych w celu dawstwa partnerskiego albo dawstwa innego niż partnerskie oraz zarodków przekazanych w celu dawstwa zarodka może nastąpić: w przypadku dawstwa partnerskiego zgodę na przeniesienie wyrazili, w formie pisemnej, biorczyni oraz dawca komórek rozrodczych. Niedopuszczalne jest przeniesienie do organizmu biorczyni zarodków powstałych z komórek rozrodczych pobranych w celu dawstwa partnerskiego jeżeli w przypadku dawstwa partnerskiego dawca komórek rozrodczych nie wyraził zgody na przeniesienie zarodka.
Niemniej jednak Zarodki powstałe z komórek rozrodczych pobranych w celu dawstwa partnerskiego są przekazywane do dawstwa zarodka w przypadku: upływu określonego w umowie terminu na przechowywanie zarodków, nie dłuższego jednak niż 20 lat, licząc od dnia, w którym zarodki zostały przekazane do banku komórek rozrodczych i zarodków w celu ich przechowywania.
Zarodki utworzone i przechowywane przed dniem wejścia w życie ustawy (1 listopada 2015 r.) są przekazywane do dawstwa zarodka:
1) po upływie 20 lat od dnia wejścia w życie ustawy (2035 r.), chyba że wcześniej zostaną przekazane przez dawców zarodka do dawstwa zarodka;
2) w przypadku śmierci obojga dawców zarodka albo, jeżeli zarodek został utworzony w wyniku dawstwa innego niż partnerskie – śmierci biorczyni i jej męża lub osoby pozostającej z nią we wspólnym pożyciu.
Upływ terminu określonego w umowie na przechowywanie zarodków przechowywanych przed dniem wejścia w życie ustawy (1 listopada 2015 r.) nie stanowi podstawy do przekazania dawstwa zarodka. Umowa nie może przewidywać, odmiennie od ustawy, że w przypadku utworzenia i przechowywania przed dniem wejścia w życie ustawy (1 listopada 2015 r.) zarodka, zostanie on przekazany do dawstwa w przypadku upływu określonego w umowie terminu na przechowywanie zarodka.
Dawstwo zarodka jest dopuszczalne przy zachowaniu zasady, że dawcy zarodka zostali przed wyrażeniem zgody szczegółowo poinformowani o skutkach prawnych przekazania zarodków, to jest o:
a) braku dostępu do informacji na temat dalszego postępowania z przekazanymi zarodkami,
b) braku jakichkolwiek praw i obowiązków wobec dziecka, które urodzi się w wyniku procedury medycznie wspomaganej prokreacji,
c) zakresie informacji dotyczących dawców, z którymi ma prawo zapoznać się, po osiągnięciu pełnoletności, osoba urodzona w wyniku procedury medycznie wspomaganej prokreacji, w wyniku dawstwa zarodka lub jej przedstawiciel ustawowy.
Ustawa wymaga jednakże, aby dawcy zarodka wyrazili dobrowolnie w obecności osoby zatrudnionej w banku komórek rozrodczych i zarodków, w formie pisemnej, zgodę na przekazanie zarodków do dawstwa i złożyli, w formie pisemnej, oświadczenie co do świadomości skutków prawnych dawstwa zarodka.
Zgody muszą zostać udzielone w obecności osoby zatrudnionej w banku komórek rozrodczych i zarodków. Podpisanie zgód w przesłanej pocztą umowie nie spełnia zasady świadomej zgody.
Zapisy umów podpisanych przed dniem wejście w życie ustawy, w których dawcy wyrażają zgodę na zapis, że nieprolongowanie opłaty za kolejne lata przechowywania zarodków oznaczać będzie wyrażenie zgody na wykorzystanie embrionów na potrzeby innej niepłodnej pary co równoznaczne jest także z rezygnacją z dalszego przechowywania pochodzących od nich zarodków i gamet – są sprzeczne z przepisami ustawy o leczeniu niepłodności.
Nielegalne prowadzenie działalności w zakresie pobierania komórek rozrodczych, przeniesienia komórek rozrodczych do organizmu biorczyni, przeniesienia zarodków do organizmu biorczyni, tj. postępowanie z komórkami rozrodczymi lub zarodkami w sposób niezgodny z przepisami jest karalne.
W przypadku gdy uznanie ojcostwa nastąpiło przed przeniesieniem do organizmu kobiety komórek rozrodczych pochodzących od anonimowego dawcy zarodka, ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy dziecko nie urodziło się w następstwie procedury medycznie wspomaganej prokreacji. Powództwo o ustalenie lub zaprzeczenie ojcostwa oraz ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa może wytoczyć także prokurator, jeżeli wymaga tego dobro dziecka lub ochrona interesu społecznego. W sytuacji postąpienia niezgodnie z zapisami ustawy skutki mogą być bardzo poważne i trudne do odwrócenia.
Patronat merytoryczny: KMITA Kancelaria. Kancelaria prowadzi sprawę w tej sprawie przed Sądem Rejonowym dla Wrocławia-Krzyków we Wrocławiu w sprawie o sygn. akt VII Kp 275/26.
Źródło: ustawa o leczeniu niepłodności
