Prawo pracy gwarantuje szereg uprawnień dla matek. Państwowa Inspekcja Pracy przygotowała zestawienie, które publikujemy poniżej.
| ZAKRES UPRAWNIEŃ PRACOWNICY W CIĄŻY(ciąża musi być potwierdzona zaświadczeniem lekarskim) | |
| Pracodawca nie może | wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży (za wyjątkiem przyczyn określonych w przepisach); zakaz rozwiązania umowy obowiązuje także, gdy ciąża rozpoczęła się w trakcie trwania okresu wypowiedzenia umowy przez zakład pracy |
| prowadzić przygotowań do wypowiedzenia lub rozwiązania umowy bez wypowiedzenia | |
| zatrudniać ciężarnej w porze nocnej oraz w godzinach nadliczbowych | |
| wysłać pracownicy w ciąży w podróż służbową bez jej zgody | |
| zatrudniać ciężarnej w przerywanym systemie czasu pracy | |
| Pracodawca ma obowiązek | w przypadku kobiety pracującej w nocy – zmienić jej grafik lub przenieść ją do innej pracy; a jeśli nie ma takiej możliwości – zwolnić ją z obowiązku świadczenia pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. |
| w przypadku kobiety pracującej przy pracach szkodliwych / niebezpiecznych lub przy pracach, do których przeciwwskazania wynikają z orzeczenia lekarskiego – przenieść ją do innej pracy lub zwolnić z obowiązku świadczenia pracy. | |
| Dodatkowe uprawnienia | Umowa o pracę na czas określony lub na okres próbny dłuższy niż 1 miesiąc, która rozwiązałaby się po upływie 3. miesiąca ciąży, przedłuża się automatycznie do dnia porodu; nie dotyczy to umowy na zastępstwo – ona kończy się wraz z upływem terminu, na jaki została zawarta. |
| Praca przy komputerze może trwać maksymalnie 50 minut bez przerwy, po których musi nastąpić 10 minut przerwy w każdej godzinie pracy. | |
| Jeśli zmiana pracy oznacza niższe wynagrodzenie, przysługuje dodatek wyrównawczy. | |
| Zwolnienie na badania związane z ciążą, które nie mogą się odbyć się poza godzinami pracy, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. | |
| URLOPY ZWIĄZANE Z RODZICIELSTWEM (część uprawnień przysługujących matkom przysługuje także ojcom) | |
| Urlop macierzyński (po porodzie) / urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego (w przypadku przyjęcia dziecka na wychowanie jako rodzina zastępcza – z wyjątkiem rodziny zawodowej, lub przyjęcia dziecka na wychowanie i wystąpienie do sądu o wszczęcie postępowania adopcyjnego | Urlop w wymiarze:· 20 tygodni – jedno dziecko przy jednym porodzie / przyjęte na wychowanie,· 31 tygodni – dwoje dzieci,· 33 tygodni – troje dzieci,· 35 tygodni – czworo dzieci,· 37 tygodni – pięcioro i więcej dzieci. |
| Uzupełniający urlop macierzyński | W przypadku przedwczesnego urodzenia / przyjęcia na wychowanie dziecka przedwcześnie urodzonego lub hospitalizacji noworodka, od marca 2025 r. pracownikom – rodzicom przysługuje uzupełniający urlop macierzyński: do 15 tygodni (skrajne wcześniactwo) lub do 8 tygodni (średnie i lżejsze wcześniactwo lub hospitalizacja). |
| Urlop rodzicielski | Łącznie do:· 41 tygodni (przy jednym dziecku) lub· 43 tygodni (przy porodzie mnogim),które oboje rodzice mogą dzielić między sobą, z zastrzeżeniem, że każde z nich musi wykorzystać co najmniej 9 tygodni tego urlopu.Taki sam wymiar urlopu przysługuje rodzicom przyjmującym dziecko na wychowanie w ramach niezawodowej rodziny zastępczej lub adopcji dziecka. |
| Wydłużony urlop rodzicielski | Wyższy wymiar urlopu (zarówno w przypadku narodzin, jak i przyjęcia dziecka na wychowanie) przysługuje pracownikom – rodzicom dziecka posiadającego zaświadczenie, o którym mowa w art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin “Za życiem”:· 65 tygodni – w przypadku urodzenia / przyjęcia na wychowanie jednego dziecka,· 67 tygodni – w przypadku urodzenia / przyjęcia na wychowanie więcej niż jednego dziecka. |
| Urlop wychowawczy | Do 36 miesięcy, z których można skorzystać do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat, elastycznie podzielny między rodziców (1 miesiąc jest jednak wyłącznym uprawnieniem jednego rodzica, więc drugi może skorzystać z maksymalnie 35 miesięcy). |
| ZAKRES PRAW W TRAKCIE URLOPÓW ZWIĄZANYCH Z MACIERZYŃSTWEM I PO POWROCIE DO PRACY | |
| Ochrona przed zwolnieniem | Zakaz prowadzenia przygotowań do wypowiedzenia i zakaz wypowiedzenia umowy od momentu ciąży aż do zakończenia wszystkich urlopów związanych z rodzicielstwem (macierzyński, na warunkach macierzyńskiego, uzupełniający, rodzicielski, wychowawczy) lub od dnia złożenia wniosku o ich udzielenie. Wyjątki: rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia (czyli tzw. dyscyplinarka), upadłość lub likwidacja pracodawcy. |
| Powrót na dotychczasowe stanowisko | Pracodawca musi zapewnić pracownikowi powrót na to samo stanowisko po każdym urlopie związanym z rodzicielstwem (macierzyńskim, uzupełniającym macierzyńskim, rodzicielskim, ojcowskim czy wychowawczym).Jeśli to nie jest możliwe (np. stanowisko zostało zlikwidowane), pracownik musi mieć zapewnione inne, równorzędne stanowisko na takich samych warunkach, jakie miałby, gdyby w ogóle nie korzystał z urlopu. |
| Wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy | Możliwość pracy w wymiarze nie niższym niż połowa etatu w okresie, w którym pracownik mógłby korzystać z urlopu wychowawczego (bez zmniejszenia wymiaru urlopu). Od dnia złożenia wniosku do powrotu na pełny etat (maks. 12 mies.) obowiązuje ochrona przed wypowiedzeniem, z analogicznymi wyjątkami. |
| Wniosek o elastyczną organizację pracy | Do ukończenia przez dziecko 8. roku życia pracownik może złożyć wniosek o zastosowanie elastycznej organizacji pracy.Za elastyczną organizację pracy uznaje się:· pracę zdalną,· pracę w systemie czasu pracy: przerywanym, skróconego tygodnia, weekendowym,· pracę w ruchomym i indywidualnym rozkładzie czasu pracy,· pracę na niepełny etat. |
| Przerwy na karmienie piersią | 2 x 30 min przerwy (jedno dziecko) lub 2 x 45 min (dwoje i więcej dzieci). Możliwość łączenia przerw; przy pracy ≤ 6 h – 1 przerwa; < 4 h – brak przerw. Zachowanie prawa do wynagrodzenia. |
| Zwolnienia na opiekę nad dzieckiem do 14 lat | 16 godz. lub 2 dni w roku kalendarzowym (z zachowaniem prawa do wynagrodzenia). Niewykorzystane nie przechodzą na kolejny rok. |
| Urlop opiekuńczy | 5 dni w roku (dla członków najbliższej rodziny lub domowników)Brak prawa do wynagrodzenia.Okres wliczany do stażu pracy. |
Przeczytaj także: Dwa dni zwolnienia od pracy. Sprawdź zasady
L4 dla babci na opiekę nad dzieckiem. 3 warunki do uzyskania…
Pobyt noworodka w szpitalu to od dziś prawo do uzupełniającego urlopu…
Urlop opiekuńczy- jak i kiedy skorzystać
Źródło: PIP
