Tylko u nas: WSA: Izolacja noworodków od ich matek niezgodna z przepisami.

W środę 6 września 2023 r. zapadł rewolucyjny wyrok WSA w Warszawie oddalający
skargę szpitala na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta uznającą praktyki stosowane przez
podmiot lecznicy polegające na separacji noworodków od ich matek zakażonych lub
podejrzanych o zakażenie wirusem SARS- CoV-2 bez uwzględnienia decyzji matki
poprzedzonej informacją o korzyściach wynikających zarówno z izolacji w oddzielnym
pomieszczeniu, jak i zachowania kontaktu „skóra do skóry” i stałego przebywania z
dzieckiem i z izolacji w oddzielnym pomieszczeniu. Choć decyzje w podobnych sprawach
były już przez Rzecznika wydawane, to jak dotąd żadna z nich nie trafiła do Sądu.
Wydany wyrok ze skargi SPZOZ w Myślenicach to pierwsze takie rozstrzygnięcie dot.
izolacji dziecka od zakażonej matki. WSA uznał, że konsultanci wojewódzcy są uprawnieni
do wydawania opinii zgodnie z aktualnym stanem wiedzy medycznej. Zdaniem WSA
Rzecznik Praw Pacjenta w decyzji trafnie powołał się na obowiązujące przepisy dot.
organizacji opieki zdrowotnej w podmiotach wykonujących działalność leczniczą
udzielających świadczeń zdrowotnych w zakresie opieki okołoporodowej określone w
rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie standardu
organizacyjnego opieki okołoporodowej (DzU z 2018 r., poz. 1756 ze zm.), zgodnie z
którymi dziecku należy umożliwić z matką nieprzerwany kontakt „skóra do skóry”. Z
wygłoszonego ustnie uzasadnienia wynika, że rodząca ma prawo do świadczeń opieki
zdrowotnej udzielonej zgodnie z aktualną wiedzą medyczną, a za taką należy uznać
zalecenia Konsultanta Krajowego w dziedzinie Neonatologii – prof. Ewy Helwich oraz
Prezesa Polskiego Towarzystwa Neonatologicznego – prof. Ryszarda Lauterbacha
dotyczące sposobu postępowania w przypadku noworodków matek zakażonych lub z
podejrzeniem COVID-19. z których wynika min. że izolacja dziecka od zakażonej matki
powinna być podyktowana świadomą decyzją matki poprzedzoną informacją o
korzyściach wynikających zarówno z izolacji w oddzielnym pomieszczeniu, jak i
zachowania kontaktu „skóra do skóry” i stałego przebywania z dzieckiem i z izolacji w
oddzielnym pomieszczeniu.
WSA podkreślił, że decyzja lekarzy o izolacji noworodka od zakażonej matki podejmowana
bez uwzględnienia woli matki w tym zakresie jest decyzją bezprawną i narusza zalecenia
konsultanta krajowego. Ponadto, szpital powinien wypracować standardy i procedury
zgodne z wytycznymi krajowych konsultantów w danej dziedzinie medycyny. Dla
przyjęcia, że doszło do naruszenia zbiorowych praw pacjentów nie ma zdaniem WSA
także znaczenia fakt, że w szpitalu do odizolowania dziecka od matki nigdy nie doszło,
liczy się sama możliwość zajścia takiej sytuacji, ponieważ możliwość powstania skutku
naruszenia przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu pacjentów.
Warto jednak podkreślić, że ze standardów opieki okołoporodowej wynika, że kontakt
noworodka z matką może być przerwany w sytuacji, w której stan ogólny noworodka i
matki na to nie pozwalają (Rozdział XI ust. 2 pkt 8).
Praktyka zapewnienia kontaktu dziecka z zakażoną matką może budzić liczne
kontrowersje, zarówno ze strony ciężarnych, jak lekarzy oraz kierownictwa szpitali. Przede
wszystkim celem pracowników ochrony zdrowia powinno być zachowanie i ratowanie
zdrowia zakażonej koronawirusem matki oraz jej zdrowego dziecka.
Zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 upp „pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych
odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej”, ale czy aktualną wiedzą
medyczną na pewno jest przystawianie zdrowego noworodka do chorej matki w obliczu
ponad 6 mln zgonów na świecie z powodu choroby COVID- 19? Rzecznik Praw Pacjenta i WSA w Warszawie podążają jednak w kierunku stwierdzenia, że wirus SARS-CoV-2 nie
stanowi zagrożenia dla życia i zdrowia nowonarodzonego dziecka.
Ponadto, z zaleceń Konsultanta Krajowego w dziedzinie Neonatologii – prof. Ewy Helwich
oraz Prezesa Polskiego Towarzystwa Neonatologicznego – prof. Ryszarda Lauterbacha
dotyczących sposobu postępowania w przypadku noworodków matek zakażonych lub z
podejrzeniem COVID-19 wynika, że „ryzyko przeniesienia zakażenia od matki COVID-19
dodatniej, zwłaszcza przy karmieniu piersią od urodzenia, jest nieznane”.
Choć w złożonej skardze szpital zwracał uwagę, że wydane zalecenia nie obligują
podmiotu leczniczego do bezwzględnego zachowania kontaktu noworodek-matka po
porodzie, gdyż wytyczne te nie mają charakteru norm powszechnie obowiązujących, to
jednak WSA w Warszawie stoi na stanowisku, że powinny być one bezwzględnie
przestrzegane.
Zdaniem Rzecznika Praw Pacjenta i WSA w Warszawie kobiecie rodzącej powinno się
zapewnić możliwość decydowania o tak ważnej kwestii jak obecność przy niej
nowonarodzonego dziecka. Decyzja matki powinna być świadoma, ale świadoma tzn.
podjęta po poinformowaniu ją przez personel medyczny o korzyściach i zagrożeniach
wynikających z kontaktu „skóra do skóry” jak i z izolacji. Zdaniem skarżącego szpitala
znaczenie miał jednak fakt, że świadoma decyzja to decyzja podjęta z dostatecznym
rozeznaniem, a kobieta na chwilę po porodzie może znajdować się w stanie szoku
poporodowego. Kobieta, która podjęła decyzję o braku izolacji nie będzie później
odpowiedzialna za ewentualny zgon zakażonego dziecka. Odpowiedzialność poniesie
szpital i lekarz.
Kontakt „skóra do skóry” i stałe przebywanie z dzieckiem w takiej sytuacji niesie za sobą
bardzo duże ryzyko zakażenia noworodka, nawet gdy stosuje się środki prewencyjne
(maska, higiena rąk i piersi). Chwilowa separacja od matki niesie zapewne mniejsze
ryzyko dla dziecka niż zarażenie się koronawirusem (co najwyżej chwilowo utrudnia
powstanie wzajemnej bliskości), a spowodowany uszczerbek na zdrowiu spowoduje
powstanie odpowiedzialności odszkodowawczej szpitala.
Aby możliwa była kwalifikacja zachowania podmiotu udzielającego świadczenia
zdrowotnego jako praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów, konieczne jest by
zachowanie to miało charakter zorganizowany. Charakter zorganizowany oznacza, że
dana praktyka została ustanowiona przez kierownictwo podmiotu leczniczego.
Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 25 marca 2022 r. w sprawie ustanowienia
określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii
(DzU z 2022 r., poz. 679) od 28 marca 2022 r. zniesiono obowiązek izolacji i kwarantanny,
co oczywiście przemawia za nieizolowaniem noworodków od ich zakażonych matek,
niemniej jednak ciągle pozostaje oczywiście kwestia bezpieczeństwa tych dzieci i
zdroworozsądkowego podejścia.