Krajowa Szkoła Sądownictwa i Prokuratury zakończyła prace nad projektem badawczym pn. „Standaryzacja wysokości zadośćuczynień za krzywdę spowodowaną śmiercią osoby najbliższej (art. 446 § 4 k.c.)”. Efektem jest powstanie narzędzia informatycznego, które – po wprowadzeniu odpowiednich kryteriów związanych z prowadzoną sprawą –daje informację o wysokości zadośćuczynienia zasądzanego w podobnych przypadkach przez sądy.
Badane były akta spraw o zadośćuczynienie spowodowane śmiercią osoby najbliższej, w których wyrok w pierwszej instancji zapadł po 31 grudnia 2014 r.
Aby narzędzie mogło podać optymalną wysokość zadośćuczynienia, podać należy płeć i wiek powoda, wiek zmarłego stopień pokrewieństwa powoda ze zmarłym, informację na temat posiadanych dzieci, staż małżeński, okoliczności szczególne, informację na temat wspólnego zamieszkiwania, stopień bliskości relacji, rok wniesienia pozwu.
Na chwilę obecną narzędzie oparte jest na analizie 2324 spraw. Narzędzie umożliwia przekierowanie danego orzeczenia do Portalu Orzeczeń Sądów Powszechnych, poprzez zamieszczony link do treści wyroku z uzasadnieniem. Jak podaje Krajowa Szkołą Sądownictwa i Prokuratury kwoty wyświetlane w narzędziu nie zawsze są równe kwotom zasądzonym w wyroku, a różnica może wynikać z przyjętego przez sąd przyczynienia się zmarłego do swojej śmierci, z wypłaty zadośćuczynienia przez ubezpieczyciela w postępowaniu likwidacyjnym bądź w związku z orzeczonym obowiązkiem naprawienia szkody w postępowaniu karnym.
Pod uwagę wzięto wiek powoda, przy czym przyjęto przedziały wiekowe wzorowane na psychologicznej periodyzacji etapów rozwoju człowieka, ustalając ich granice następująco:
dziecko nienarodzone, dziecko do ukończenia 28 dnia życia (noworodek), dziecko do ukończenia pierwszego roku życia (niemowlę), 1 – 3 lata (wczesne dzieciństwo), 3 – 6 lat (średnie dzieciństwo), 6 – 11 lat (późne dzieciństwo), 11 – 15 lat (wczesne dorastanie), 15 – 19 lat (późne dorastanie), 19 – 26 lat (wczesna dorosłość), 26 – 35 lat (wczesna dorosłość), 35 – 65 lat (średnia dorosłość), powyżej 65 lat (późna dorosłość).
Ponieważ jednak dynamika rozwoju związku może różnić się ze względu na staż związkowy dla przyjęto podział uwarunkowany typowymi zmianami w sytuacji małżeństwa, czy rodziny przyjmując:
staż małżeński poniżej jednego roku (brak potomstwa i związanych z nim obowiązków; zwykle trwający jeszcze okres zakochania), staż małżeński od 1 do 5 lat (pojawienie się dzieci i licznych obowiązków związanych z opieką nad nimi; zwiększone potrzeby finansowe), staż małżeński od 5 do 10 lat (dzieci w wieku wczesnoszkolnym), staż małżeński od 10 do 25 lat (dzieci w wieku szkolnym aż do usamodzielnienia się), staż małżeński od 25 do 50 lat (dzieci usamodzielnione, pojawienie się wnuków), staż małżeński powyżej 50 lat (emerytura; różnego rodzaju niedomagania; bardzo długi okres wspólnego życia).
Narzędzie bierze pod uwagę także wystąpienie szczególnych okoliczności takich jak:
- istotne pogorszenie funkcjonowania powoda w sferze psychicznej przekraczające granice „standardowej” żałoby,
- korzystał z pomocy psychologicznej lub psychiatrycznej przez powodów (co przyjął sąd w uzasadnieniu),
- w wyniku zdarzenia doszło do jednoczesnej śmierci więcej niż jednej osoby bliskiej dla powoda,
- zmarły umierał na oczach powoda,
- okres agonii zmarłego był wydłużony,
- zmarła była w ciąży lub śmierć nastąpiła w związku z porodem,
- nastąpiła konieczność identyfikacji zwłok (zmasakrowanych, rozczłonkowanych, zwęglonych),
- śmierć zmarłego była związana ze szczególnym cierpieniem
W realizacji tego przedsięwzięcia, oprócz osób zaangażowanych z ramienia Krajowej Szkoły, brali udział także członkowie zespołu ekspertów projektu:
Dr hab. Wacław Bąk, prof. KUL, Katedra Psychologii Osobowości KUL
Adam Czerwiński, sędzia Sądu Apelacyjnego w Lublinie
Piotr Jakubiec, sędzia Sądu Okręgowego w Lublinie
Hanna Kaflak-Januszko, sędzia Sądu Okręgowego w Słupsku
Daniel Panocha, sędzia Sądu Rejonowego w Tarnowie
Jakub Petkiewicz, sędzia Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie
Dr hab. Jakub Pokrzywniak, prof. UAM, Katedra Prawa Cywilnego, Handlowego i Ubezpieczeniowego UAM
Dr hab. Agnieszka Pyrzyńska, prof. UAM, Katedra Prawa Cywilnego, Handlowego i Ubezpieczeniowego UAM
Arkadiusz Szczepanik, sędzia Sądu Rejonowego dla Warszawy – Mokotowa w Warszawie
Kinga Śliwińska-Buśkiewicz, sędzia Sądu Okręgowego w Koninie
Dr hab. Paweł Zdanikowski, sędzia Sądu Okręgowego w Lublinie, kierownik Działu Badań i Analiz KSSiP (koordynator)
16 czerwca 2023 r. w Ośrodku Szkolenia Ustawicznego i Współpracy Międzynarodowej Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury w Lublinie podczas konferencji pt. „Zadośćuczynienie z tytułu śmierci osoby najbliższej. Aktualne tendencje orzecznicze i próba standaryzacji” zaprezentowano wyniki projektu badawczego.
Z narzędzia mogą korzystać wszyscy zainteresowani, w tym oczywiście radcowie prawni obsługujący szpitale w sprawach o zadośćuczynienie za śmierć w wyniku błędu medycznego.
Narzędzie niewątpliwie przyczyni się do oszacowania możliwości zawarcia ugody i jej ewentualnej wysokości na skutek wnoszonych przez pacjentów przedsądowych wezwań do zapłaty.
Narzędzie dostępne jest pod linkiem https://www.kssip.gov.pl/node/9003
