Świadoma zgoda na udzielanie świadczeń zdrowotnych. Ważne wskazówki dla pielęgniarek i lekarzy.

Zasadą jest, że lekarz może przeprowadzić badanie lub udzielić innych
świadczeń zdrowotnych, po wyrażeniu zgody przez pacjenta. Od tej zasady
są jednak wyjątki:
-gdy pacjent jest małoletni lub niezdolny do świadomego wyrażenia
zgody -zgodę na badanie musi udzielić jego przedstawiciel
ustawowy,
-jeśli, pacjent nie ma przedstawiciela ustawowego lub porozumienie
się z nim jest niemożliwe – niezbędne jest zezwolenie sądu
opiekuńczego,
-gdy zachodzi potrzeba przeprowadzenia badania pacjent jest
małoletni lub niezdolny do świadomego wyrażenia zgody- zgodę na
przeprowadzenie badania może wyrazić także opiekun faktyczny,
-w przypadku osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej zgodę wyraża
przedstawiciel ustawowy tej osoby. Jeżeli osoba taka jest w stanie z
rozeznaniem wypowiedzieć opinię w sprawie badania, konieczne jest
ponadto uzyskanie zgody tej osoby,
-jeżeli pacjent ukończył 16 lat, wymagana jest także jego zgoda.
Sprawę komplikuje fakt, gdy małoletni, który ukończył 16 lat, osoba
ubezwłasnowolniona albo pacjent chory psychicznie lub upośledzony
umysłowo, lecz dysponujący dostatecznym rozeznaniem, sprzeciwia się
czynnościom medycznym. W takiej sytuacji poza zgodą jego
przedstawiciela ustawowego lub opiekuna faktycznego albo w przypadku
niewyrażenia przez nich zgody wymagane jest zezwolenie sądu
opiekuńczego. Sądem opiekuńczym właściwym miejscowo dla udzielania
zgody na wykonywanie czynności medycznych jest sąd, w którego okręgu
czynności te mają być wykonane. Jeśli więc pacjent mieszka w Gdańsku, a
czynności wykonywane są w Warszawie, to o wyrażenie zgody na
udzielanie świadczeń rozstrzygał będzie warszawski Sąd.
Zgoda nie musi być wyrażona pisemnie. Wystarczająca jest zgoda ustna
albo nawet wyrażona poprzez takie zachowanie, które w sposób
niebudzący wątpliwości wskazuje na wolę poddania się proponowanym
przez lekarza czynnościom medycznym. Zasada ta nie dotyczy zgody na
zabieg operacyjny albo zastosowania metody leczenia lub diagnostyki
stwarzającej podwyższone ryzyko dla pacjenta- ta zawsze powinna być
pisemna.
Badanie lub udzielenie pacjentowi innego świadczenia zdrowotnego bez
jego zgody jest możliwe tylko, gdy wymaga on udzielenia niezwłocznej
pomocy lekarskiej, a ze względu na stan zdrowia lub wiek nie może
wyrazić zgody i nie ma możliwości porozumienia się z jego
przedstawicielem ustawowym lub opiekunem faktycznym.
Lekarz powinien podjąć decyzję o udzieleniu świadczenia zdrowotnego bez
zgody pacjenta po skonsultowaniu tego z innym lekarzem. Decyzja ta
powinna zostać odnotowana w dokumentacji medycznej.
Warto także nadmienić, że przepisy nie zawierają przesłanek
pozwalających ocenić, w jakich sytuacjach pacjent jest „zdolny do
świadomego wyrażenia zgody”. Pojęcie to nie jest równoznaczne ze zwrotem „niezdolny do zrozumienia znaczenia informacji” . Niekiedy
pacjent rozumie kierowane do niego informacje, ale nie jest zdolny z
różnych przyczyn do wyrażenia zgody, będzie to osoba np. nieprzytomna,
nietrzeźwa, odczuwająca silny ból, sparaliżowana. Choroba psychiczna lub
niedorozwój umysłowy nie są równoznaczne z brakiem zdolności do
wyrażania zgody. Lekarz lub pielęgniarka musi więc każdy przypadek
oceniać indywidualnie.