Reguły gospodarowania środkami publicznymi są ściśle określone przez przepisy ustawy o
finansach publicznych, które określają możliwość zawierania ugód i rozkładania zadłużenia
na raty. Wskazaną ustawę stosuje się także do samodzielnych publicznych zakładów opieki
zdrowotnej. Do środków publicznych zalicza się np. dochody ze sprzedaży usług
świadczonych przez daną jednostkę sektora finansów publicznych (np. za udzielone
komercyjnie świadczenia zdrowotne), dochody z mienia SPZOZ takich jak wpływy z umów
najmu, czy dzierżawy, odsetki od udzielonych pracownikom pożyczek, odszkodowania, czy
kary umowne należne szpitalowi. Ze względu na obowiązujące przepisy, dyskusyjna
pozostaje kwestia możliwości zastosowania przez kierownika SP ZOZu przepisów
określonych przez ustawodawcę w art. 55 i następnych ufp przy podejmowaniu decyzji w
sprawach umorzeń należności zakładu. W judykaturze można znaleźć z kolei stanowisko, iż
„brak szczególnych norm dopuszczających udzielanie ulg w spłacie należności danego
rodzaju przypadających określonym jednostkom sektora finansów publicznych jest zatem
równoznaczny z zakazem udzielania ulg, którego naruszenie stanowi naruszenie dyscypliny
finansów publicznych.” 1
Warto jeszcze zaznaczyć, że Dyrektor Szpitala dla Nerwowo i Psychicznie Chorych im. Stanisława Kryzana w Starogardzie Gdańskim zwrócił się do Regionalnej Izby Obrachunkowej w Gdańsku o udzielenie wyjaśnień w zakresie stosowania przepisów art. 55-59 ufp. W rezultacie RIO w piśmie z dnia 20 maja 2015 roku nr RP.0441/in./12/1/2015 wskazała, że „Jakkolwiek wykładnia literalna przywołanych wyżej przepisów ustawy o finansach publicznych (…) wskazuje, że nie mają one bezpośredniego zastosowania do SP ZOZ, to nie można zapominać, że zgodnie z art. 10 ust. 2 ustawy o finansach publicznych: Do jednostek sektora finansów publicznych, o których mowa w art. 9 pkt. 8-14 (a zatem także do SP ZOZ), działających na podstawie odrębnych ustaw stanowiących podstawę ich utworzenia przepisy niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio. (…) zdaniem tut. Izby, zasady stosowania ulg w spłacie należności cywilnoprawnych jednostek, o których mowa w art. 55-59 ustawy o finansach publicznych odnoszą się pośrednio także do SP ZOZ.
Potrzeba wdrożenia wewnętrznej procedury umarzania należności przez szpital.
Zgodnie z art. 55 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (dalej: ufp)
należności pieniężne mające charakter cywilnoprawny, przypadające organom administracji
rządowej, państwowym jednostkom budżetowym i państwowym funduszom celowym, mogą być umarzane w całości albo w części lub ich spłata może być odraczana lub rozkładana na raty. Zarówno przytoczony przepis jak i art. 56–58 ufp nie odnoszą się do należności przypadających SPZOZ-om. Z tego względu szpitale powinny wdrożyć wewnętrzną procedurę dotycząca udzielania ulg w spłacie należności, czyli ich umarzania lub rozkładania na raty. W takiej procedurze powinny znaleźć się informacje o:
-przykładach konkretnych sytuacji, w których wierzytelności mogą być umarzane w
całości lub części (najczęściej z uwagi na śmierć osoby fizycznej, która nie
pozostawiła żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji albo
gdy postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne),
– zasadach umarzania należności i rozkładania należności na raty,
-sposobie i trybie umarzania należności.
Warto uregulować w procedurze sposób windykacji należności, w tym możliwość umorzenia
i rozkładania na raty wierzytelności, jakie mają być egzekwowane od pacjentów. Nieopłacone leczenie pacjentów musi być przecież egzekwowane, podobnie jak kary umowne zastrzeżone w zawartych umowach.
Niezasadne umorzenie należności, a naruszenie dyscypliny finansów publicznych.
W myśl art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 2004 . o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych naruszeniem dyscypliny jest m.in. „niezgodne z przepisami umorzenie należności jednostki samorządu terytorialnego lub innej jednostki sektora finansów publicznych, odroczenie jej spłaty lub rozłożenie spłaty na raty albo dopuszczenie do przedawnienia tej należności.”
Do szpitali często wpływają wnioski pacjentów o umorzenie długu, chociażby ze względu na
złą sytuację majątkową pacjenta. W orzecznictwie wskazuje się, że „nie każde trudności
finansowe mogą uzasadniać zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności, lecz tylko
takie, które w konkretnych okolicznościach wiązałyby się z zagrożeniem dla istotnego
interesu zobowiązanych, w szczególności dla realizacji podstawowych potrzeb bytowych
osób zobowiązanych i ich rodzin (…)”2 W innym z orzeczeń NSA stwierdził, że
„Podejmując decyzję o rozłożeniu płatności na raty organ przede wszystkim musi brać pod
uwagę możliwości płatnicze dłużnika oraz uzasadniony interes Skarbu Państwa.” 3 Tak więc
umorzenie bądź rozłożenie spłaty na raty musi być poprzedzone analizą sytuacji majątkowej wnioskodawcy, nie może mieć charakteru dowolnego. Kierownik SPZOZ, jeśli pozwala mu na to obowiązująca w szpitalu procedura- może podjąć decyzję o umorzeniu należności, czy rozłożeniu jej na raty. Rozłożenie na raty nie musi nastąpić na taką liczbę rat o jaką wnioskował pacjent. Choć takie działania ma pomóc wyegzekwować dług, to jednak musi uwzględniać także interes Szpitala i konieczność zapewnienia płynności finansowej jednostki.
Kwestia ugody.
Zgodnie z art. 54a ufp jednostka sektora finansów publicznych może zawrzeć ugodę w
sprawie spornej należności cywilnoprawnej w przypadku dokonania oceny, że skutki ugody
są dla tej jednostki korzystniejsze niż prawdopodobny wynik postępowania sądowego.
Zawarcie ugody musi być jednak poparte analizą oceny jej skutków i zasadności.
Odniesieniem dla badania zgodności z prawem zawierania ugód musi być– podobnie jak przy ocenie “wzajemności” ustępstw – należyta staranność osoby reprezentującej jednostkę sektora finansów publicznych.
Kierownicy podmiotów publicznych mają obowiązek wydatkowania środków publicznych w sposób oszczędny i celowy, a przez to każda decyzja- czy to umorzenie zaległości, czy rozłożenie jej na raty bądź zawarcie ugody musi być wnikliwie przeanalizowana i zgodna z obowiązującymi regulacjami wewnętrznymi szpitala, jak również z przepisami ustawy o finansach publicznych.
1 W. Misiąg (red.), Ustawa o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych [w:] W. Misiąg (red.), Ustawa o finansach publicznych. Ustawa o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2019.
2 Wyrok WSA w Poznaniu z 3 czerwca 2014, sygn. III SA/Po 1780/13, LEX nr 1490868.
3 Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2017 r. II GSK 284/16, Legalis 1720598.
