Pracodawcy nie mogą zawierać umów zlecenia zamiast umów o pracę. Takie przypadki mają jednak miejsce. Uprawnienia PIP są jednak niewystawiające by walczyć z tego typu naruszeniami.
Kiedy umowa o pracę, a kiedy zlecenie
Umowa o pracę musi zostać zawarta, gdy:
– pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę,
– pracodawca zobowiązuje się do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.
Umowa zlecenia to z kolei umowa starannego działania (w ramach umowy o pracę pracownik także powinien pracować sumiennie i starannie). Jest to jedyna wspólna cecha obu umów, która nie budzi wątpliwości. W przypadku umowy zlecenia praca także może być odpłatna, ciągła, i powtarzalna. W obu wypadkach umowę zawiera się dobrowolnie.
Umowę o pracę odróżnia od umowy zlecenia przede wszystkim osobisty charakter pracy, podporządkowanie przy świadczeniu pracy, ponoszenie ryzyka związanego z realizacją pracy przez pracodawcę, a także wykonywanie pracy w miejscu i czasie wskazanym przez pracodawcę. Problem jednak w tym, że w przypadku umowy zlecenia zleceniodawca również może wskazać miejsce i czas jej wykonywania, ponieść odpowiedzialność za realizację zlecenia (choćby solidarną). Nie jest więc łatwo jednoznacznie ustalić, czy mamy do czynienia z umową o pracę czy też umową zlecenia.
Ustalenie istnienia stosunku pracy
Sąd może ustalić istnienie stosunku pracy nawet wtedy, gdy strony w dobrej wierze zawierają umowę cywilnoprawną. Dzieje się tak, gdy jej treść lub sposób realizacji odpowiada cechom stosunku pracy.
Ocena, czy strony łączyła umowa o pracę, dokonywana jest metodą polegającą na wskazaniu cech przeważających i dominujących w łączącej je umowie. “Analiza orzeczeń opublikowanych w portalu LEX wskazuje, że spraw o ustalenie stosunku pracy jest wciąż dużo i w dalszym ciągu trafiają one do sądów (…). Pomimo różnic między umową o pracę a umową zlecenia w dalszym ciągu trudno znaleźć wiążące stanowisko sądowe, stwierdzające, że praca określonego rodzaju może być wykonywania wyłącznie na podstawie stosunku pracy. Analiza licznego orzecznictwa sądowego pokazuje, że każdorazowo podstawowe znaczenie ma dany stan faktyczny. Nie zostało tym samym przesądzone, co stanowi klucz w podobnych sporach, czy większe znaczenie ma sposób realizacji umowy, czy decyduje jej nazwa i wola stron”- komentuje Państwowa Inspekcja Pracy na łamach pip.gov.pl
Inspektor pracy niewiele może
Inspektor pracy podczas kontroli może powziąć wątpliwość, czy dany pracownik nie powinien świadczyć pracy na podstawie umowy o pracę zamiast zatrudnienia w oparciu o umowę cywilnoprawną. Wówczas może on skierować do pracodawcy polecenia lub/i wystąpienia o zmianę podstawy prawnej świadczenia pracy.
“Wystąpienie nie jest jednak decyzją administracyjną, nie podlega zatem przymusowemu wykonaniu w formie egzekucji administracyjnej. Tym samym inspektor pracy nie ma już dalszych narzędzi, by egzekwować wydany przez siebie środek prawny w sytuacji braku realizacji przez pracodawcę” twierdzi PIP. Inspektor pracy może jednak ukarać pracodawcę za zawarcie umowy cywilnoprawnej, jeśli faktycznie umowa była wykonywana w ramach umowy o pracę. W sprawach o ustalenie istnienia stosunku pracy inspektorzy pracy mogą jednakże wytaczać powództwa o ustalenie istnienia stosunku pracy na rzecz obywateli. Nie wymaga to zgody osoby, na rzecz której inspektor pracy występuje.
Już próbowano to zmienić
W poselskim projekcie z dnia 14 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (druk numer 1134) proponuje się przyznać organom Państwowej Inspekcji Pracy dodatkową kompetencję. Chodzi o wyposażenie okręgowego inspektora pracy w uprawnienie do wydawania decyzji administracyjnych o ustaleniu istnienia stosunku pracy w razie stwierdzenia przez ten organ, że stosunek prawny łączący strony wbrew zawartej między nimi umowie posiada cechy stosunku pracy. Decyzja ustalająca istnienie stosunku pracy, wydawana przez okręgowego inspektora pracy, miałaby w założeniu wywoływać skutki analogiczne do tych, jakie wywołuje zawarcie umowy o pracę. W uzasadnieniu wskazuje się, że możliwość wytoczenie powództwa o ustalenie istnienia stosunku pracy jest instrumentem niewystarczającym do prowadzenia przez PIP skutecznej walki z naruszeniami przepisów prawa pracy. Pomysł nie został entuzjastycznie przyjęty przez opiniujące go gremium.
Partner merytoryczny: KMITA KANCELARIA
Przeczytaj także: Praca zdalna na prywatnym laptopie pracownika stanowi zagrożenie.
Wnoszeniem pozwów o ustalenie istnienia stosunku pracy zajmuje się KMITA Kancelaria
Źródło: PIP
ustawa kodeks cywilny
ustawa kodeks pracy
wyrok SN z dnia 3 czerwca 2008 r., sygn. akt I PK 311/07, OSNP 2009/19-20/258; wyrok SO w Łodzi z dnia 23 maja 2017 r., sygn. akt VIII Pa 21/17, Lex nr 2386541
marka własna
